ABD Başkanı Donald Trump, İran ile varılan barış anlaşmasının imzalandığını ve Hürmüz Boğazı'nın Cuma gününden itibaren tamamen açık olacağını belirtti. G7 zirvesi için Fransa'da bulunan Trump, anlaşmanın hemen ardından bozulmasını önlemek amacıyla Batılı liderlerin çabalarını sürdürdüğünü ifade etti.
Trump, zirveye gelişi sırasında yaptığı açıklamada, "Anlaşma imzalandı. Ve boğaz zaten kısmen açıldı" dedi. Ancak İsrail'in Lübnan'daki ateşkes ihlalleri ve İran'ın kritik su yolu üzerinden ücret alma hakkına ilişkin iddiaları, anlaşmanın birçok belirsizliğini ortaya koydu.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile yaptığı ikili görüşmelerin başında konuşan Trump, Hürmüz Boğazı'nı açık tutmak için yardıma ihtiyaç duymayacağını belirterek, İngiltere ve Fransa'nın önerdiği ortak deniz görev gücünü reddetti. Trump, "Ortadoğu'da pek çok harika şey olacak. Ve çok önemlisi, petrol düşüyor ve borsalar bugün roket gibi yükseliyor" diye konuştu. İran'ın nükleer silaha sahip olmayacağını vurgulayan Trump, bunun güçlü denetim mekanizmalarıyla tam olarak kabul edildiğini söyledi.
ABD'li yetkililere göre, Hürmüz Boğazı'nın açılması karşılığında ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının kaldırılmasını öngören Mutabakat Zabtı'nın (MOU) Cuma günü Cenevre'de ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran'ın baş müzakerecisi Mohammad-Bagher Ghalibaf'ın katılacağı bir törenle imzalanması bekleniyor. Beyaz Saray yetkilileri, anlaşmanın tam detaylarının önümüzdeki 24 ila 48 saat içinde yayınlanacağını bildirdi.
Ancak G7 liderleri, ABD'nin imzaladığı anlaşmayı güvence altına almaya çalışırken, önlerindeki üç günlük görüşmelerde bu konuya odaklandı. Vance başkanlığındaki teknik görüşmeler bu hafta başlayacak ve İran'ın nükleer programının geleceği gibi daha hassas konuları ele alacak. Trump, İran'ın nükleer silah üretme kapasitesine sahip olmaması gerektiğini belirtmişti.
Anlaşma ayrıca yaptırımların kaldırılmasını ve milyarlarca dolarlık dondurulmuş varlığın serbest bırakılmasını da içerecek. Ancak ABD'li yetkililer, bunun İran'ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olacağını belirtti. Yetkililer, Körfez ülkelerinden hiçbirinin İran'ın varlıklarını serbest bırakmak için gizli bir anlaşma yapmadığını ancak ABD'nin dondurulmuş fonları serbest bırakmaya ve yaptırımları hafifletmeye hazır olduğunu ima etti.
Bir yetkili, başlangıçta küçük jestler yapabileceklerini ancak bunun İran'ın taahhütlerini yerine getirme isteğini gösteren küçük jestlerine bağlı olacağını ekledi. Yetkililer, bu "küçük jestin" ne olacağına dair spesifik bilgi vermekten kaçındı. Ancak ilk yetkili daha sonra yaptığı açıklamada, şu ana kadar Amerika Birleşik Devletleri veya başka herhangi bir ülke tarafından dondurulmuş varlıklardan hiçbirinin serbest bırakılmadığını belirtti.
Yönetim yetkilileri ayrıca, MOU'nun imzalanmasının ardından ABD güçlerinin İran yakınlarındaki varlığında derhal bir çekilme olmayacağını da söyledi. Yetkili, "Plan, müzakereler sırasında mevcut güç duruşunu sürdürmek. Geri çekilmeyi umuyoruz. Henüz yapmıyoruz. İranlıların söz verdiklerini yapmalarını istiyoruz" dedi.
Ön anlaşmanın duyurulmasının ardından İsrail'in güney Lübnan'daki Srifa köyüne düzenlediği saldırıda bir kişi öldü. Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, anlaşmanın dünya ekonomisini istikrara kavuşturabileceğini ancak İsrail'i ateşkes anlaşmasının Lübnan'ı da kapsaması gerektiği konusunda uyardı. Bu açıklama, 60 günlük ateşkesin kabul edilmesinden bu yana ikinci ölüm olan İsrail insansız hava aracının Lübnan'ın güneyindeki bir aracı hedef almasının ardından geldi.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, "Lübnan alevler içindeyken kalıcı bir barış olamaz" uyarısında bulundu. İsrail'de, hem Trump hem de Başbakan Benjamin Netanyahu'ya yönelik endişe ve öfke gün boyunca arttı. Analistler ve yorumcular, Netanyahu'nun Şubat ayındaki savaşın başında Tahran'da rejim değişikliği ve İran'ın nükleer programının yok edilmesi de dahil olmak üzere verdiği vaatlerin hiçbirinin yerine getirilmediğini hemen belirtti.
İsrail ayrıca, İran ile yakın bağları olan Hizbullah'ın savaşın ilk haftasında kuzey İsrail kasabalarına füze atmasının ardından Lübnan'a geniş çaplı bir operasyon başlattı. Yetkililer tarafından artık ciddi bir tehdit oluşturmadığı düşünülen bir düşmana karşı yeni kayıplar yaşandı. Muhalefet politikacıları, bazı yerel medyanın "kesin bir başarısızlık" olarak tanımladığı durumdan hızla yararlandı. Netanyahu'nun iktidar koalisyonundaki aşırı sağcı üyeler, İsrail'i anlaşmayı görmezden gelmeye çağırdı ve müzakerelere taraf olmadığını söyledi.
Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, mutabakat zaptı hakkında şunları söyledi: "Trump'ın anlaşması bizi bağlamaz. Hizbullah'ın dağılmasından başka bir şeyle yetinmemeliyiz. Askerlerimizin ele geçirdiği ve temizlediği tek bir karış topraktan bile çekilmemeliyiz."
