Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde (ODTÜ) düzenlenen 'Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Araştırma Üniversiteleri Değerlendirme Toplantısı'nda yaptığı konuşmada, Türkiye'nin bilimsel araştırma kapasitesini güçlendirme hedeflerini ve bu doğrultuda yürütülen çalışmaları değerlendirdi.
Toplantıda, YÖK Başkanı Erol Özvar, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel ve ODTÜ Rektörü Prof. Dr. Ahmet Yozgatlıgil de yer aldı. Yılmaz, yükseköğretimde kurumsal farklılaşmayı teşvik ettiklerini belirterek, her üniversitenin güçlü olduğu alanlarda derinleşmesini ve bölgelerin potansiyeline göre uzmanlaşmasını sağlayacak programlar uyguladıklarını ifade etti. Araştırma üniversiteleri yaklaşımının, bilimsel üretim kapasitesi yüksek kurumların imkanlarını daha etkili kullanmaları ve uluslararası düzeyde daha güçlü bir konuma ulaşmaları amacıyla hayata geçirildiğini vurguladı. Mevcut durumda 20'si devlet, 3'ü vakıf olmak üzere 23 üniversitenin araştırma üniversitesi statüsünde bulunduğunu hatırlatan Yılmaz, araştırma performansını istikrarlı biçimde geliştiren 10 üniversiteyi ise Aday İzleme Programı (ADEP) kapsamında takip ettiklerini sözlerine ekledi.
ADEP'in, devlet araştırma üniversitelerine yönelik performans esaslı bir destek programı olduğunu belirten Yılmaz, program kapsamında 2026 yılında 20 devlet araştırma üniversitesine tahsis edilecek ödeneklerin yıllık performans sonuçlarına göre belirlendiğini kaydetti. Kaynakların, ülkenin kalkınma öncelikleri ve üniversitelerin bilimsel yetkinlikleri doğrultusunda kullanılmasının hedeflendiğini dile getiren Yılmaz, şöyle devam etti: 'Kamu kaynaklarının kalite ve sonuç odaklı, ölçülebilir sonuçlara dönüşmesini de güvence altına alıyoruz. ADEP için ayırdığımız kaynakları, programın uygulanmaya başladığı 2022 yılından bu yana istikrarlı bir şekilde artırdık. 2022 yılında 188 projeye 115,2 milyon lira destek verirken, 2026 yılında merkezi bütçeden tahsis edilen 1,4 milyar lirayla 548 projeyi destek kapsamına aldık. 4 yılda proje sayısı yaklaşık 3 katına, merkezi destek tutarı ise 12 katına ulaştı.' Komisyon değerlendirmeleri neticesinde, yaklaşık 1,9 milyar lira bütçeli 548 projenin desteklenmesine karar verildiğini, bu bütçenin 1,4 milyar lirasının ADEP ödeneğinden karşılandığını, kalan yaklaşık 491 milyon lirasının ise üniversitelerin kendi kaynaklarından sağlandığını belirtti.
Yılmaz, 2026 yılı proje portföyünde ağırlığın fen ve mühendislik alanlarında toplanmasının, üniversitelerin teknoloji geliştirme ve yüksek katma değerli üretime katkı sağlama yönündeki kapasitesini yansıttığını ifade etti. Sağlık bilimlerine ayrılan güçlü payın, insan yaşam kalitesini yükseltecek araştırmalar bakımından önemli bir imkan oluşturduğunu söyledi. Sosyal bilimlerdeki mevcut proje sayısını yükseltmeyi ve ADEP kapsamında bu alandaki araştırma kapasitesini geliştirmeyi hedeflediklerini vurgulayan Yılmaz, bu sonuçların, devletin bilimsel araştırmaya verdiği desteğin ve üniversitelerin bu desteğe gösterdiği karşılığın somut bir ifadesi olduğunu belirtti.
Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ile yürütülen İşgücü Uyum Programı'nın, araştırma üniversitelerinin yüksek nitelikli yapısına tam entegrasyonunu hedeflediklerini dile getiren Yılmaz, programın laboratuvar, kütüphane ve teknik araştırma imkanlarına daha aktif ve verimli katkı sunacak bir modele dönüştürülmesinin, kurumların çalışma kapasitesini üst seviyeye çıkaracağını söyledi. Son 23 yılda araştırma kapasitesini güçlendirmek amacıyla yürütülen çalışmaların temel göstergeler itibarıyla da görüldüğünü aktardı. Milli gelirimizin 238 milyar dolardan 1,3 trilyon dolara çıktığı bir süreçte, yurt içi Ar-Ge harcamalarının milli gelir içindeki payının 2002 yılında yüzde 0,51 iken 2024 yılında yüzde 1,46'ya yükseldiğini belirtti. Aynı dönemde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısının 29 binden 310 bine yükseldiğini, yıllık patent başvuru sayısının ise 414'ten 8 bin 600'ün üzerine çıktığını kaydetti. Ülkenin, bilimsel yayın sayısı bakımından 2002 yılında dünyada 29'uncu sıradayken 2025 yılında 15'inci sıraya yükseldiğini sözlerine ekledi.
