İzlanda, Avrupa Birliği (AB) ile üyelik müzakerelerine yeniden başlama konusunda kritik bir referanduma hazırlanıyor. Neredeyse 400.000 nüfuslu ada ülkesinde Cumartesi günü sandık başına gidecek seçmenler, ülkenin AB'ye katılma olasılığını oylayacak. Kamuoyu yoklamaları, sonucun oldukça yakın olacağını gösteriyor.
Balıkçılık sektöründe faaliyet gösteren ve AB'ye katılımın iş kayıplarına yol açacağından endişe duyan balıkçılık patronu P.P., "Eğer AB'de olursak, politikayı onlar belirleyecek" diyerek endişelerini dile getirdi. Balıkçılık ve diğer denizcilik endüstrileri, İzlanda'nın ihracatının neredeyse %40'ını oluşturuyor. Bu durum, AB'nin ortak balıkçılık politikası kapsamında kontrolün kaybedileceği endişelerini beraberinde getiriyor.
AB üyeliği destekçileri, daha yakın Avrupa bağlarının İzlanda'nın dalgalı para birimini ve artan yaşam maliyetlerini kontrol altına almasına yardımcı olabileceğini savunuyor. Buna karşılık, karşıt görüştekiler İzlanda'nın egemenliğinin ve "paha biçilmez" balıkçılık sularının kontrolünün tehlikede olduğunu ve ülkenin kendi başına devam etmesi gerektiğini belirtiyor.
Bu konu, İzlanda'yı onlarca yıldır bölen bir fay hattı oluşturuyor. 2024'teki erken seçimleri kazanan Başbakan Kristrún Frostadóttir'in merkez sol hükümeti, 2027'ye kadar bir referandum düzenleme sözü vermişti. Ancak Rusya'nın Ukrayna'daki savaşı, Kuzey Kutbu'ndaki rekabetin artması ve ABD Başkanı Donald Trump'ın gümrük vergisi tehditleri bu takvimi hızlandırdı. "Jeopolitik zorluklar karşısında işler çok hızlı gelişti" diyen Maliye Bakanı Daði Már Kristófersson, İzlanda'nın dünyadaki yerinin "gündemin üst sıralarına çıktığını" belirtti.
İzlanda, Kuzey Atlantik'in kuzeyinde, Rus denizcilik faaliyetlerinin Batı tarafından yakından izlendiği stratejik bir geçit olan GIUK boşluğuna komşu konumda bulunuyor. Ülke, NATO'nun kurucu üyesi olmasına rağmen kendi ordusu bulunmuyor.
Bu hafta yapılan bir anket, 'Evet' oylarını %51.3'e karşı %48.7 ile önde gösterirken, daha önceki bir anket iki kampı başa baş göstermişti. Bifröst Üniversitesi'nden siyaset profesörü Eirikur Bergmann, "Tahmin etmek imkansız derecede zor. Her iki kamp da tüm kozlarını oynuyor" dedi.
Kristoffersen'in Liberal Reform Partisi, 'Evet' kampanyasının önde gelen seslerinden. Bakan Kristófersson, AB üyeliğinin İzlanda'nın güvenlik ve ticaret konumunu güçlendireceğini ve daha büyük güçlerden korunmasını sağlayacağını savunuyor. Ayrıca, "AB'ye katılma ve euroyu benimseme fırsatını İzlandalı şirketler ve genel İzlanda halkı için çok önemli bir fayda olarak görüyoruz" diyerek ekonomik argümanı da öne çıkarıyor.
Bir 'Evet' oyu Brüksel ile müzakereleri başlatacak, ancak nihai bir üyelik anlaşmasının onaylanması için ikinci bir referandum gerekecek. Ayrıca AB'nin 27 üyesinin de anlaşmayı kabul etmesi gerekiyor. 'Hayır' oyu ise görüşmeleri şimdilik rafa kaldıracak.
Reykjavik sakini A.R., "Paketin ne içerdiğini bilmemiz gerekiyor. Eğer hayır dersek, asla bilemeyeceğiz" diyerek, bunun nihai referandum olmaması nedeniyle bazı İzlandalıların 'Evet' oyu verebileceğini belirtti.
AB üyesi olmamasına rağmen İzlanda, Norveç ve Lihtenştayn ile birlikte Avrupa Ekonomik Alanı (EEA) üyesidir. Bu sayede tek pazarın ve Schengen sınır geçiş bölgesinin bir parçasıdır. Reykjavik, 2008 küresel mali krizinin ardından AB üyelik müzakerelerine başlamış, ancak 2013'te bu süreci askıya almıştı. O dönemde en büyük engel olan balıkçılık, bugün de bir anlaşma bozucu olmaya devam ediyor.
İzlanda Çiftçiler Birliği Başkanı Margrét Ágústa Sigurðardóttir, "Hiçbir üye ülkeye kalıcı bir muafiyet tanınmamıştır" diyerek, AB politikalarının "400.000 kişilik bir ülkenin özel ihtiyaçlarından ziyade, 450 milyon tüketicinin çıkarlarına odaklanacağını" öngörüyor.
