İran'da 88 gün süren kesintinin ardından internet erişimi Salı günü kısmen yeniden sağlandı. Ancak, uzun süredir beklenen mesajlar, görseller ve şiirlerin sosyal medyada yer bulmasıyla birlikte ilk tepkiler kutlama yerine şüphe, endişe ve öfke oldu.
Tahran'dan sanatçı E.Y. (42), 28 Şubat'tan bu yana ilk kez internete bağlandığını belirtti. E.Y., eşi A.Y. ile birlikte gözyaşlarını tutamadıklarını ve bunun rejimin düşüşünden sonra gelecek daha büyük bir özgürlüğün tadı olduğunu düşündüklerini söyledi.
İnternetin kısmen geri gelmesi uluslararası medyada yer bulurken, bazı rejim destekçileri durumu olumlu karşıladı. Tahran'da yaşayan fotoğrafçı M.Y., bu kutlamaları 'mide bulandırıcı' olarak nitelendirdi. Batı medyasının bu durumu rejimin bir başarısı gibi kutlamasını 'absürt' olarak değerlendiren M.Y., internetin temel bir hak olduğunu vurguladı.
Yetkililer, 8 Ocak'ta ülke çapındaki hükümet karşıtı protestoları bastırmak amacıyla interneti kesmişti. Şubat ayında kademeli olarak yeniden başlayan erişim, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başlamasının ardından yeniden kesilmişti.
Maliyetli VPN'ler ve uydu interneti aracılığıyla sınırlı sayıda kişi çevrimiçi olabildi, ancak çoğunluk dijital izolasyonda kaldı. Salı günü, çevrimiçi olabilenler için sosyal medya hesaplarına ilk kez gönderi yapma imkanı doğdu. Bir Tahran öğrencisi, durumu 'hapishaneden geçici izinli gibi' hissettiğini ifade etti.
İran Ulusal Güvenlik Konseyi, geçen ay bazı sektörlerdeki işletmelerin dijital taleplerini karşılamak amacıyla sınırlamalarla birlikte 'internet pro' uygulamasını onaylamıştı. Bazıları daha geniş erişimi temkinli bir iyimserlikle karşılarken, diğerleri şüpheyle yaklaştı.
Ocak ayında tutuklanan protestocu M.Y. (23), tam bir erişimden ziyade genişletilmiş gözetimden korktuğunu belirtti. M.Y., bu durumun 'filternet' olarak adlandırıldığını ve özgürlük işareti olmadığını söyledi.
Sosyal medyada, idam edilenler veya infazı bekleyenler anıldı, protestolar sırasında hayatını kaybedenlerin fotoğraflarını tutan annelerin görüntüleri paylaşıldı ve savaşın getirdiği yıkımı belgeleyen görseller yayınlandı. Birçok İranlı, kayıpların bir dökümüyle yüzleşerek gözyaşları içinde telefonlarını karıştırdıklarını anlattı.
Tahran'da yaşayan profesör A.Y., hesaplarının annelerin ağıt yaktığı, babaların bağırdığı ve çocukların anne babalarının mezarları başında yattığı videolarla dolu olduğunu söyledi. A.Y., en büyük kaybedenin ABD, İsrail veya İran İslam Cumhuriyeti değil, kendileri olduğunu, geçim kaynaklarını, gençliklerini ve uluslararası topluma olan güvenlerini kaybettiklerini belirtti.
Mizah da geri döndü, ancak genellikle acı bir kenar ile. Karaj'dan IT profesyoneli M.Y., Trump'ın kendisine yardım edeceğine inananların öfkesini henüz görmediğini belirterek, rejimin 'halkla ilişkiler savaşını' kazandığını söyledi.
Diasporadaki İranlılar için de arkadaş ve aile üyelerinin çevrimiçi geri dönüşü karışık duygular getirdi. Paris'te yaşayan insan hakları savunucusu M.N. (38), çevrimiçi olmayan arkadaşları için üzgün olduğunu ve tutuklanıp tutuklanmadıklarını sürekli kontrol ettiğini ifade etti.
Nazemi'nin kız kardeşinin işi internete bağlı olduğu için geçim kaynaklarını kaybetmenin üzüntüsünü yaşadığını ve Ocak ayındaki protestolar ve savaş sırasında ölenlerin görüntülerinden derin bir keder duyduğunu aktardı. A.Y., internetin geri dönüşünün özgürlüğü değil, kaybettiklerini hatırlattığını söyledi.
