Etiyopya'nın Afar bölgesinde, Aralık 2024 ile Mart 2025 tarihleri arasında olağandışı bir tektonik hareketlilik gözlemlendi. Bu bölge, Arap, Nübyen ve Somali tektonik levhalarının kesişim noktasında yer almaktadır.
Normalde yılda birkaç santimetreden az genişleyen çatlak zonundaki zeminin, belirtilen kısa süreçte yaklaşık 60 santimetre (24 inç) yana doğru kaydığı tespit edildi. U.S. Geological Survey (ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu) araştırmacısı Chanel A. Deane liderliğindeki uluslararası bir bilim ekibi tarafından yürütülen çalışma, bölgedeki bu ani genişlemenin yüzeyde bir volkanik patlamadan kaynaklanmadığını ortaya koydu.
Uydu ve sismik veriler, Fentale ve Dofen yanardağları arasında, yerin altında yaklaşık 50 kilometre (31 mil) uzunluğunda dikey bir magma damarının oluştuğunu gösterdi. Yer kabuğuna sızan bu magmanın, bir takoz gibi davranarak yüzeydeki yapıları iki yana doğru ittiği ve magma tabakasının bir kısmının yer altında soğuyarak kabuğa yerleştiği belirtildi.
Bu magma hareketliliği, bölgede büyüklükleri 4 ile 5.9 arasında değişen 300'den fazla sismik sarsıntıyı tetikledi. En şiddetli deprem 14 Şubat 2025 tarihinde kaydedildi. Yaşanan sarsıntılar ve zemin kaymaları sonucunda Afar bölgesindeki kara yolları, binalar, su kuyuları ve altyapı hatları hasar gördü, arazide derin yüzey çatlakları oluştu. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA), Ocak 2025 itibarıyla artan riskler nedeniyle bölgeden yaklaşık 75 bin kişinin tahliye edildiğini duyurdu.
Bilim insanları, bölgedeki yer değişimlerini izlemek amacıyla saha çalışmalarının yanı sıra InSAR (Girişimölçer Yapay Açıklıklı Radar) uydu teknolojisini kullandı. Depremlerin ardından yayılan sismik yüzey dalgalarını analiz eden uzmanlar, sarsıntıların karmaşık dağılımını 50 kilometrelik dar bir hat üzerinde netleştirerek magma damarının konumuyla eşleştirdi. Mada Walabu Üniversitesi öğretim üyesi Abdisa Kawo, elde edilen uydu ölçümlerinin bilimsel olarak yüksek güvenilirlikte olduğunu vurguladı. Kawo, bölgedeki magma yollarını, ısı artışlarını, gaz salınımlarını ve su kaynaklarındaki değişimleri daha hassas takip edebilmek için yer istasyonları ve ölçüm enstrümanlarının artırılması gerektiğini belirtti.
Nature Geoscience dergisinde yayımlanan Emma J. Watts liderliğindeki bir diğer güncel çalışmada ise Afar'ın altındaki manto tabakasının homojen olmadığı ve yukarıdaki levha hareketleriyle şekillenen bir magma yükselimi (upwelling) içerdiği belgelendi. Bilimsel kaynaklar, Fentale yakınlarında en son Eylül 2024 ve 2015 yıllarında benzer yer altı magma sıkışmaları yaşandığını, ancak 2024-2025 dönemindeki son hareketliliğin hacim ve enerji bakımından çok daha büyük olduğunu rapor etti.
