Amerika Birleşik Devletleri ve İran arasında aylardır süren diplomatik gerilimin ardından dikkat çekici bir gelişme yaşandı. Beyaz Saray yetkililerinden alınan bilgiye göre, iki ülke arasında ateşkesin sürdürülmesini amaçlayan bir anlaşma imzalanarak yürürlüğe girdi. ABD Başkanı Donald Trump ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan tarafından imzalanan belge, askeri çatışmaların sona erdirilmesinin yanı sıra ekonomik yaptırımlar ve nükleer program gibi geniş bir çerçeveyi de kapsıyor.
Anlaşma, iki ülke ve İsrail arasındaki çatışmaların başlamasından yaklaşık dört ay sonra yürürlüğe girdi. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamaya göre, ABD Başkanı Donald Trump belgeyi 17 Haziran'da Fransa'da düzenlenen G7 Zirvesi'nde imzaladı. İran tarafı da aynı gün Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın anlaşmayı onayladığını duyurdu. Washington yönetimi, anlaşmanın performans odaklı olduğunu ve İran'ın taahhütlerini yerine getirmesi halinde belirlenen avantajlardan yararlanabileceğini belirtti.
Mutabakat Zaptı'nın temel hedefleri arasında askeri faaliyetlerin durdurulması, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası ticarete açılması, yaptırımların kaldırılması sürecinin başlatılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin yeni bir çerçeve oluşturulması yer alıyor. Anlaşmanın ilk maddesine göre ABD, İran ve ilgili taraflar, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdiğini kabul ediyor. Tarafların yeni askeri operasyon başlatmayacağı, birbirlerine tehditlerde bulunmayacağı ve bölgesel istikrarın korunmasına katkı sağlayacağı belirtiliyor.
Anlaşmanın ikinci maddesinde ABD ve İran'ın birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı göstereceği ifade ediliyor. Taraflar ayrıca karşılıklı olarak iç işlerine müdahale etmeme konusunda da taahhütte bulunuyor. Üçüncü madde kapsamında taraflar, en fazla 60 gün içerisinde nihai bir anlaşmaya ulaşmak amacıyla müzakereleri sürdürmeyi kabul ediyor. Dördüncü madde kapsamında ABD, İran limanlarına yönelik uyguladığı deniz ablukasını ve ilgili kısıtlamaları kaldırmaya başlayacak. Bu sürecin 30 gün içerisinde tamamlanması öngörülüyor.
Anlaşmanın dikkat çekici maddelerinden biri de Hürmüz Boğazı ile ilgili düzenlemeler oldu. İran, ticari gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan güvenli şekilde geçebilmesi için gerekli adımları atacak ve bu geçişlerden ücret talep etmeyecek. Metinde ayrıca teknik ve askeri engellerin kaldırılması, mayın temizleme faaliyetlerinin yürütülmesi ve gemi trafiğinin yeniden başlaması için gerekli çalışmaların gerçekleştirileceği ifade ediliyor. Altıncı madde kapsamında ABD ve bölgesel ortaklarının İran'ın yeniden inşası ile ekonomik kalkınmasını destekleyecek en az 300 milyar dolar büyüklüğünde bir plan üzerinde çalışacağı belirtiliyor.
Anlaşmanın yedinci maddesine göre ABD, İran'a yönelik ekonomik yaptırımların kaldırılması yönünde adım atacak. Buna Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları kapsamında uygulanan yaptırımlar ile tek taraflı yaptırımlar da dahil ediliyor. Sekizinci madde ise anlaşmanın en kritik bölümlerinden biri olarak öne çıkıyor. İran, nükleer silah edinmeyeceğini ve satın almayacağını kabul ederken, mevcut zenginleştirilmiş uranyum stoklarının geleceğine ilişkin mekanizmanın ilerleyen müzakerelerde belirlenmesi öngörülüyor. Dokuzuncu ve onuncu maddeler, zenginleştirilmiş uranyum konusuna kalıcı çözüm bulununcaya kadar tarafların mevcut durumu koruyacağını ifade ediyor.
