28 Şubat'ta başlayan ve İsrail'in teşvikiyle ABD'nin İran'a yönelik başlattığı çatışmalar, bölgesel sınırları aşarak küresel sistemi derinden etkiledi. Dört haftalık süreçte ABD'nin yaşadığı 'stratejik yenilgi', uluslararası sistemde dönüşüm sinyalleri verdi. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresindeki gelişmeler, 21. yüzyıl jeopolitiğinin kırılganlığını ve yeni güç parametrelerini gözler önüne serdi. Savaşın ilk haftalarında enerji akışının kesintiye uğraması, deniz ticaretinin durma noktasına gelmesi ve Körfez ülkelerinin doğrudan hedef olması, bu çatışmayı sıradan bir bölgesel savaşın ötesine taşıdı. Bu süreçten çıkarılan beş temel ders, mevcut uluslararası düzenin dönüşümünü ve gelecekteki çatışmaların doğasını anlamak açısından kritik önem taşıyor.
İran ile yaşanan çatışma, ABD'nin küresel sistemdeki rolünün köklü bir şekilde değiştiğini gösteren önemli kırılmalardan biri olarak değerlendiriliyor. Diplomatik süreçler devam ederken gerçekleştirilen saldırıların zamanlaması ve yöntemi, Washington'ın uluslararası hukuku ve normları önceleyen bir güç olmaktan uzaklaştığını ortaya koydu. Mart 2026'da İran'ın Hark Adası'ndaki enerji ve askeri merkezlerine yönelik geniş çaplı bombardıman, 90'dan fazla hedefin imha edilmesiyle sonuçlandı. Bu operasyon, sadece askeri bir hamle değil, aynı zamanda enerji güvenliği üzerinden küresel baskı kurma girişimi olarak nitelendirildi. ABD Başkanı'nın Hürmüz Boğazı'nın açılmaması halinde İran'ın enerji altyapısını 'yok etme' tehdidi, 'güç yoluyla barış' söyleminin doğrudan askeri şantaja dönüştüğünü gösterdi. ABD Başkanı'nın NATO'yu 'kâğıttan kaplan' olarak nitelendirmesi de dikkat çekti. Bu gelişmeler neticesinde ABD, kuralları belirleyen bir hegemon olmaktan ziyade, belirsizlik ve risk üreten bir aktör konumuna geldi.
Savaşın dikkat çekici sonuçlarından biri, ABD'nin denizaşırı askeri varlığının ev sahibi ülkeler için güvenlik garantisi olmaktan çıkması oldu. Bu üsler, doğrudan hedef haline gelerek ilgili ülkeleri çatışmanın ön cephesine sürükledi. İran'ın savaş boyunca Körfez bölgesindeki ülkelere yönelik drone ve füze saldırıları bu durumu açıkça ortaya koydu. Umman'daki limanlar ve tankerler hedef alındı, can kayıpları yaşandı. Kuveyt, Katar ve BAE'deki ABD bağlantılı hedeflere yönelik saldırılar, bölgeyi fiilen savaş alanına dönüştürdü. ABD'nin müttefiklerini ve kendi üslerini tam anlamıyla koruyamaması, 'güvenlik sağlayıcı güç' imajını zedeledi. Körfez ülkeleri açısından ABD ile kurulan askeri ittifakın bir sigorta değil, bir risk faktörü olduğu gerçeği ortaya çıktı. 28 Şubat'ta başlayan savaş, 'ABD'nin dokunulmazlığı' algısını sarstı.
İran çatışması, modern savaşın doğasının değiştiğini bir kez daha kanıtladı. İran'ın ürettiği düşük maliyetli drone'ların yüksek maliyetli konvansiyonel sistemlere karşı oluşturduğu asimetrik tehdit ve üstünlük, savaşın belirleyici unsurlarından biri haline geldi. İran'ın Körfez'deki hedeflere ve deniz trafiğine yönelik yoğun drone saldırıları, ticaretin durma noktasına gelmesine neden oldu. Hürmüz Boğazı'nda gemi trafiğinin yüzde 100'e varan oranlarda düşmesi, bu sistemlerin etkisini net bir şekilde gösterdi. ABD'nin operasyonlarında yapay zeka destekli hedefleme ve planlama sistemlerini kullanması, savaşın yeni bir evreye geçtiğini gösteriyor. Yapay zeka, savaş yönetiminde belirleyici bir unsur haline geldi. Bu durum, gelecekteki savaşların daha ucuz, daha erişilebilir ve daha öngörülemez olacağını ortaya koyuyor.
Küresel ekonomi açısından en çarpıcı sonuçlardan biri, 'istikrar adası' olarak görülen küçük ve zengin ülkelerin statülerini koruyamayacaklarının anlaşılmasıdır. İran'ın Körfez ülkelerine yönelik saldırıları ve enerji altyapısını hedef alması, bu ülkelerin yatırım cazibesini ciddi şekilde sarstı. LNG üretiminin durması ve enerji tesislerinin hedef alınması, küresel tedarik zincirlerinde büyük kırılmalara yol açtı. Uluslararası şirketler ve yatırımcılar, Katar, BAE ve Bahreyn gibi ülkelerdeki varlıklarını yeniden değerlendirmeye başladı. Bu ülkeler, büyük güçlerin çatışmasından izole 'güvenli bölgeler' değil, doğrudan hedef haline gelen riskli coğrafyalar olarak görülüyor. Yeni dönemde yatırım kararlarının belirleyici unsuru ekonomik fırsatlar değil, doğrudan güvenlik kapasitesi olacaktır. Bu gelişme, Güneydoğu Asya'daki ABD müttefiklerinin Çin'e karşı güvenlik teminatı konusundaki endişelerini de artırdı.
