Ekonomi çevrelerinde, Borsa İstanbul'a yönelik alınan tedbirler ve ekonomi yönetiminin yerli ve yabancı yatırımcılara yönelik “güvenilir ekonomi” mesajlarına rağmen olumlu bir beklenti hakim değil. Sermaye piyasalarındaki güven kaybının ekonomiye ve yatırımlara etkisinin büyük olacağı belirtilirken, tasarrufların finansal sistemden çekilerek döviz ve yastık altına yönelme potansiyeli taşıdığı ifade ediliyor. Şeffaflık ve denetimdeki sorunların doğrudan yatırımları da olumsuz etkileyebileceği vurgulanıyor.
Bazı ekonomistler, mevcut ekonomik ortamın uzun vadeli yatırımlar yerine “spekülatif rant sermayesinin” tercih ettiği koşulları yarattığı görüşünü savunuyor. Fon soruşturması kapsamında son olarak 46 şirket, 18 fon ve 42 kişinin mal varlığının dondurulduğu açıklanırken, Borsa İstanbul haftayı %2'lik bir düşüşle tamamladı. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ABD'de yabancı yatırımcılara, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise Elazığ'da TÜRKONFED zirvesinde yerli yatırımcılara “Temellerimiz sağlam. Ekonomimizde problem yok” mesajları vererek durumu izah etmeye çalıştı.
Cevdet Yılmaz, fon skandalını “Kısıtlı bir alandaki geçici bir sorun. Sermaye piyasası eskisinden daha güçlü olacak” şeklinde tanımlasa da ekonomistler, krizin sermaye piyasası ile sınırlı kalmayacağı yönünde uyarılarını sürdürüyor. Prof. Serap Durusoy, Türkiye'de son yılların en önemli manipülasyonu ve sıra dışı bir olayın yaşandığını belirterek, “Süreç kamuoyuna fon krizi olarak yansımakla birlikte aslında ekonomik, hukuki, politik, ahlaki ve bir güven sorunu ile karşı karşıyayız” dedi. Olumlu siyasi reflekslerle ortamın sakinleştirilmeye çalışılmasının, ciddi ekonomik ve sosyal maliyet gerçeğini değiştirmeyeceğini ifade eden Durusoy, dövize talebin ve yastık altına yönelimin artacağını, bunun da tasarruf sistemine daha az para girişi anlamına geleceğini söyledi. Durusoy, “Asıl önemli olan insanları bu sisteme dahil olmaya zorlayan ekonomik koşulların iyileştirilmesine yönelik adımların atılması” şeklinde konuştu.
Prof. Murat Birdal, yabancı yatırımcıların hazirandan beri spekülatif işlemlere ilişkin yaptığı uyarılara dikkat çekerek, “Şimdi bir temizlik yapıldığını görüyoruz ancak bu zamana kadar SPK'nin izin vermiş olmasından kaynaklı verilmesi gereken çok hesap var” dedi. Krizin borsanın geneline yayılma riskine işaret eden Birdal, nakit ihtiyacı oluşan yatırımcıların ellerindeki sağlam hisseleri de satmak zorunda kalabileceğini belirtti. Birdal, “Borsanın bütününü tehdit eden bir durum. Ziraat Yatırım müdahalesi var ancak yatırımcı kendi haline bırakıldığında ayakta duramayacağını görüyor. Uluslararası yatırımcı istiyorsanız yapılan bu yanlışların da hesabını vermek zorundasınız ama bu çaba yok” dedi. Uzun vadeli doğrudan yatırımlar için de uzun zamandır siyasal ortam kaynaklı derin bir çekince olduğunu ekleyen Birdal, “Bu yatırımlar için eğitimden hukuka kadar, kısa vadede çözülemeyecek yapısal sorunlarımız ve belirsizlikler var” ifadelerini kullandı.
Prof. Erinç Yeldan ise konuya sadece “Güven yoksa yatırım yok” şeklinde bakılamayacağını belirtti. Durumu “reel sektörün gerçeklerinden kopartılmış kumarhane kapitalizmi olarak işletilen denetim-dışı aşırı spekülasyon ve ‘ahlaki tehlike’ yani hukuksuzluk ve liyakatsizlik” olarak tanımlayan Yeldan, “Tüm bunlar spekülatif rant sermayesinin en sevdiği koşullar. Dolayısıyla ben sorunun özünde uluslararası yatırımcı güvensizliğinden ziyade, bir ucuz emek cenneti ve rant ekonomisine dönüştürülmüş olan ulusal ekonominin dengesizliklerinde yattığını düşünüyorum” değerlendirmesinde bulundu.
Ekonomist Güldem Atabay, MASAK incelemesinin 2024 öncesine genişletilmemesine dikkat çekerek, “Bu fon sahipleri, SPK, BDDK, Borsa İstanbul ve hatta yargı sisteminin bir kısmının işin içinde olabileceğini düşündürüyor. Dolayısıyla tasfiye süreci de bu skandalın en tepesine gidileceğine dair kamu görevlileri de güven vermiyor. Kamu kurumlarını ve kuvvetler ayrılığını bizzat zayıflatan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yatırım çekmek için sarf ettiği sözler de sistem kaynaklı güven krizini aşmakta yetersiz. Ahbap-çavuş ilişkisine dayalı öngörülemeyen düzen değişmedikçe Türkiye’nin her alanda işi çok zor” dedi.
