Türkiye'nin yazılı kültür mirası, Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı (TÜYEK) tarafından yürütülen çalışmalarla dijital ortama aktarılıyor. Bu kapsamda 485 bin yazma ve nadir basılı eser dijitalleştirilerek araştırmacılar ve ilgili kişilerin erişimine sunuldu.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, eserlerin uluslararası standartlarda dijitalleştirildiğini ve sistemin dünyanın her yerinden günün her saati erişilebilir olduğunu belirtti. Dünyanın en büyük yazma eser portalı olarak tanımlanan sistem, 30 bini aşan üye sayısı ve 1 milyon 366 bin 708 ziyaretçi sayısıyla dikkat çekiyor. Bugüne kadar sistemde 5 milyon 863 bin 19 eser görüntülemesi yapıldı, 15 milyon 435 bin 539 sayfa incelendi ve 1 milyon 603 bin 275 sayfa indirildi. Kullanıcılar eserleri haftanın 7 günü, 24 saat inceleyebiliyor; sayfa indirmek için ise ücretsiz üyelik gerekiyor.
Dijitalleştirilen eserler arasında geçmişi 1500 yıl öncesine uzanan yazmalar da bulunuyor. Yüzyıllar boyunca farklı coğrafyalarda ve kütüphanelerde bulunan bu eserler, afetler, olumsuz saklama koşulları ve zamanın etkisiyle oldukça hassas bir yapıya sahip. Yazmalar, içerikleri kadar cilt, tezhip, hat ve kağıt özellikleri ile de sanatsal ve tarihi bir değer taşıyor.
Yüzlerce yıllık eserlerin dijital ortama aktarılması özel bir çalışma gerektiriyor. Her eser, çekimden önce konservasyon uzmanları tarafından inceleniyor. Gerekli koruyucu önlemler alındıktan sonra, eserin fiziksel bütünlüğüne zarar vermeyecek yöntemlerle yüksek çözünürlüklü görüntüler elde ediliyor. Eserlerin bibliyografik kayıtları da uluslararası kataloglama standartlarına göre hazırlanıp dijital sisteme aktarılıyor.
Dijitalleştirme çalışmalarının temel amaçlarından biri de eserleri afetlere karşı korumak. Özgün eserlerin sürekli raflardan çıkarılmasına gerek kalmaması, kullanım nedeniyle oluşabilecek yıpranmayı azaltıyor. Aynı zamanda, eser içerikleri dijital ortamda saklanarak olası afetlere karşı güvence altına alınıyor.
TÜYEK'in çalışmalarında yapay zeka teknolojilerinden yararlanılması da planlanıyor. Kurum, yazma eserlerin dijitalleştirilmesi ve kataloglanmasının yanı sıra, içeriklerin işlenebilir metne dönüştürülmesi ve araştırmalarda daha etkin kullanılması amacıyla yeni teknolojiler üzerinde çalışıyor. Bakan Ersoy, yapay zeka gibi yeni teknolojilerin imkanlarından faydalanarak Türkiye'nin dijital kültür hazinesinin geliştirilmeye devam edeceğini belirtti.
